Tuneli i nëndetëseve në Porto Palermo, një prej dëshmive më të veçanta të historisë ushtarake të Shqipërisë, pritet të marrë një tjetër funksion. Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT) ka hapur një konkurs ndërkombëtar për transformimin e ish-bazës ushtarake dhe tunelit në një kompleks të lidhur me kujtesën e Luftës së Ftohtë, kulturën dhe turizmin.
Në letër, projekti tingëllon mbresëlënës: tuneli i nëndetëseve do të kthehet në Muze të Luftës së Ftohtë, ndërsa ish-kazermat do të përshtaten për akomodim, gastronomi, aktivitete kulturore dhe edukative.
Por pyetja është: a do të ruhet historia e Porto Palermos, apo edhe një tjetër hapësirë historike do të kthehet thjesht në një destinacion turistik?
AKPT e përshkruan tunelin si vetë “artefaktin kryesor” të muzeut. Me një gjatësi prej rreth 655 metrash dhe përmasa që dëshmojnë funksionin e tij ushtarak, tuneli është një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë së Luftës së Ftohtë.
Kompleksi nisi të ndërtohej në vitin 1969, gjatë bashkëpunimit mes Shqipërisë dhe Kinës, dhe për dekada shërbeu për flotën shqiptare të nëndetëseve. Tuneli ishte konceptuar edhe për mbrojtje antibërthamore, me porta të blinduara dhe hermetike.
Tani, nga një objekt i ndërtuar për t’u mbrojtur nga sulmet, synohet të shndërrohet në një vend ku vizitorët do të hyjnë për të parë, kuptuar dhe përjetuar historinë.
Por çfarë do të ndodhë me ish-kazermat?
Sipas projektit, ato do të marrin jetë të re përmes akomodimit, gastronomisë, kulturës dhe aktiviteteve edukative. Vizitorët mund të qëndrojnë edhe për disa ditë, ndërsa projekti synon të krijojë lidhje me ekonominë lokale.
Dhe këtu lind një tjetër pikëpyetje: sa larg do të shkojë turizmi dhe sa larg do të mbetet historia?
Dokumenti i konkursit thekson se nuk synohet krijimi i një destinacioni tradicional turistik bregdetar dhe se nuk kërkohet maksimizimi i numrit të shtretërve. Por për një zonë si Porto Palermo, ku historia ushtarake, natyra dhe presioni turistik përplasen në të njëjtën hapësirë, sfida do të jetë pikërisht ruajtja e ekuilibrit.
Jo i gjithë territori do të transformohet. Një pjesë do të vijojë të përdoret nga Forcat Detare Shqiptare për funksione operacionale dhe stërvitore. Edhe Kalaja e Porto Palermos mbetet jashtë ndërhyrjes, ndërsa zona ndodhet brenda një territori të mbrojtur natyror.
Pra, tuneli që dikur duhej të fshihej nga sytë e botës, tani pritet të hapet për turistët. Kazermat që dikur shërbenin për ushtrinë, pritet të presin vizitorë.
Mbetet për t’u parë nëse Porto Palermo do të fitojë një mënyrë të re për të treguar historinë e saj, apo nëse historia do të përdoret thjesht si dekor për një tjetër produkt turistik.
Sepse pyetja kryesore nuk është nëse Porto Palermo mund të bëhet destinacion turistik. Pyetja është: çfarë do të mbetet nga Porto Palermo pasi të bëhet i tillë?
