Në Rusi po shtohet shqetësimi për një fenomen të cilin mediat dhe disa zyrtarë e kanë pagëzuar si “vejushat e zeza”. Bëhet fjalë për gra që akuzohen se martohen me ushtarë të saporekrutuar, pak para nisjes së tyre në luftën në Ukrainë, me synimin për të përfituar dëmshpërblimet që shteti rus u jep familjarëve të ushtarëve të vrarë.
Sipas një reportazhi të CNN, kompensimi për familjarët e një ushtari të vrarë nis nga rreth 5 milionë rubla, një shumë që e ka kthyer skemën e pagesave në objekt abuzimesh dhe mashtrimesh të dyshuara.
Një prej rasteve të përmendura është historia e një gruaje nga Shën Petersburgu, e cila mësoi pas vdekjes së babait të saj 59-vjeçar se ai ishte martuar vetëm dy ditë para se të nisej në front.
Gruaja me të cilën ishte martuar ishte 22 vite më e re dhe, si bashkëshorte ligjore, u bë përfituese e dëmshpërblimit. Vajza e viktimës tha se nuk e kishte dëgjuar më parë emrin e saj dhe dyshoi se babai ishte bërë pjesë e një skeme mashtrimi.
Raste të ngjashme janë raportuar edhe në zona të tjera të Rusisë. Sipas CNN, në disa raste martesat janë kryer vetëm pak ditë para nisjes së ushtarëve në front, ndërsa në raste të tjera ato janë zhvilluar edhe në spitale, kur ushtarët ndodheshin të plagosur rëndë.
Një rast që ka shkaktuar reagime të forta lidhet me një infermiere në një spital ushtarak, e cila u pushua nga puna pasi u akuzua se ishte martuar me pesë ushtarë që ndodheshin të shtruar në spital, përpara se ata të ndërronin jetë. Akuzat lidhen me përfitimin e dëmshpërblimeve, megjithëse rastet konkrete dhe përgjegjësia ligjore duhet të vlerësohen nga autoritetet.
Fenomeni ka tërhequr edhe vëmendjen e politikës ruse. Deputeti Leonid Slutsky ka deklaruar se familjet e pjesëmarrësve në luftë duhet të mbrohen nga mashtruesit dhe se raste të tilla po marrin përmasa shqetësuese.
Pas nisjes së pushtimit të plotë të Ukrainës në vitin 2022, procedurat për martesat e ushtarëve rusë u lehtësuan, duke shmangur në disa raste afatet e zakonshme administrative. Në mediat shtetërore janë shfaqur gjithashtu ceremoni kolektive martesash të organizuara nga autoritetet lokale.
Një tjetër episod që shkaktoi reagime të forta ndodhi gjatë një podcasti në Tomsk. Një agjente imobiliare sugjeroi që një grua që kërkonte të blinte një apartament mund të martohej me një ushtar që nisej në front dhe, nëse ai do të vritej, të përdorte dëmshpërblimin për të blerë banesën. Pas reagimeve publike, ajo dhe moderatorja e programit u dënuan me punë në komunitet dhe kërkuan falje.
Disa prej këtyre rasteve kanë përfunduar edhe në gjykata. Në një çështje, nëna e një ushtari kërkoi që gruaja me të cilën djali ishte martuar pak ditë para kthimit në front të hiqej nga lista e përfituesve. Gruaja mohoi akuzat dhe deklaroi se martesa ishte e vërtetë, por gjykata përfundimisht ia hoqi statusin si përfituese.
CNN raporton gjithashtu për një hetim në Primorsky Krai, në Lindjen e Largët të Rusisë, ku pjesëtarë të forcave të sigurisë dyshohet se rekrutonin burra pa familje ose jetimë, organizonin martesa për ta dhe më pas i dërgonin në zona me rrezik të lartë në front. Sipas akuzave, qëllimi ishte përfitimi nga dëmshpërblimet në rast të vdekjes së tyre.
Fenomeni ka hapur debat në Rusi mbi mënyrën se si shpërndahen kompensimet për familjet e ushtarëve të vrarë dhe mbi mundësinë që skema të tilla të shfrytëzohen për përfitime financiare.
